Immaterieel erfgoed: wat ons Helmond maakt
Als je het woord erfgoed hoort, denk je al snel aan gebouwen. Aan het Kasteel, de Watertoren of het oude Speelhuis. Maar erfgoed zit niet alleen in stenen. Het zit ook in mensen.
In tradities, verhalen en gebruiken die we met elkaar delen en doorgeven. In het Helmonds dialect. In carnaval. In de muziek van onze korpsen en harmonieën. In de schuttersgilden. In de verhalen over ons slavernijverleden. In de Molukse dans die van generatie op generatie wordt geleerd en doorgegeven. En ook in de kermis en de markt. Dat is immaterieel erfgoed. En misschien is dat wel het meest levende erfgoed dat we hebben.
De afgelopen tijd spraken we als gemeente met verschillende Helmondse gemeenschappen over dit onderwerp. Dat deden we in een participatietraject met onder andere vertegenwoordigers van schuttersgilden, muziekverenigingen, de werkgroep die onderzoek doet naar het slavernijverleden van Helmond, het Helmonds dialect en leden van de Molukse gemeenschap. We moesten een keuze maken voor een kleine afvaardiging om goed te kunnen luisteren en door te praten. Maar één ding werd al snel duidelijk: immaterieel erfgoed leeft in Helmond! Toen we vroegen welke waarden zij het belangrijkst vinden, kwamen vier woorden steeds terug: sociaal en cultureel belang, visitekaartje, verbondenheid en identiteit.
Immaterieel erfgoed brengt mensen samen. Vrijwilligers steken er ongelooflijk veel tijd en energie in. Zij organiseren activiteiten, houden tradities levend en zorgen dat kennis wordt doorgegeven. Dat gebeurt vaak achter de schermen, maar het is van grote waarde voor onze stad. Tegelijkertijd kwam er ook een belangrijke boodschap. Sommige gemeenschappen voelen zich soms vooral een ‘visitekaartje’ voor de stad. Mooi voor een foto, maar daarna weer door. Die boodschap nemen we serieus. Erfgoedgemeenschappen zijn geen decorstuk. Het zijn mensen die met hart en ziel tradities levend houden.
Wat mij ook opviel in de gesprekken is hoe sterk het verlangen naar verbinding is. Gemeenschappen willen elkaar vaker ontmoeten, samenwerken en van elkaar leren. Muziekverenigingen die ideeën uitwisselen, plannen om verschillende tradities te combineren, of een mogelijke jaarmarkt waar Helmondse erfgoedgemeenschappen zich samen kunnen presenteren. En misschien nog wel de grootste uitdaging: jongeren betrekken. Want erfgoed blijft alleen bestaan als het wordt doorgegeven.
Daarom werken we nu aan een visie op immaterieel erfgoed in Helmond. Niet om het over te nemen, maar om gemeenschappen te ondersteunen, met elkaar te verbinden en waar mogelijk ruimte te geven. Want uiteindelijk zit de identiteit van Helmond niet alleen in onze gebouwen. Die zit vooral in Helmonders die trots zeggen: “Zo doen wij dat hier.”
Marita van Lierop
Wethouder Cultuur