Van rommespot tot Lichtjesparade: de ontwikkeling van carnaval
HELMOND Dit weekend is het halfvasten. En hoewel carnaval dus alweer enkele weken achter de rug is, liet Jan van Bussel mij een interessant schilderij zien. Hierop staan enkele figuren afgebeeld met een zogenaamde rommespot, rommelpot of foekepot. Het simpele instrumentje draagt diverse namen in de regio Brabant en Limburg.
Door: Wendy Lodewijk
Verschillen in carnaval
Dat er op verschillende manieren carnaval gevierd wordt, weten de meeste liefhebbers wel. Het Limburgse carnaval leunt bijvoorbeeld veel meer op tradities die overgewaaid zijn uit Duitsland dan dat in Brabant gebeurt. Of kijk naar Den Bosch: in Oeteldonk hoor je eigenlijk carnaval te vieren in een boerenkiel en niet verkleed als banaan. Maar ook als we inzoomen op het Helmondse carnaval, zien we dat er veel veranderd is in de loop van de tijd. En dat is precies waar Jan van Bussel zo veel over kan vertellen, dus ging ik weer eens bij hem langs.
Rommespot
Jan begint zijn verhaal over dat zijn dochters de 1e prijs hebben gewonnen van de kleine groepen in de optocht van 2026. Vandaaruit stapt hij ruim een eeuw terug in de tijd. “Carnaval begon als Vastenavond, letterlijk de avond voor het vasten. Die naam hoor je nog terug in West-Brabant en in de Limburgse afgeleide ‘Vasteloavendj’. Maar, die Vastenavond was ook letterlijk maar één avond feest. Vier uur voordat het vasten begon, om precies te zijn. Men trok eropuit met een rommespot, een pot met een varkensblaas eropver gespannen met een soort rietje erin wat een blob-blob-geluid maakte. Het stelde niet veel voor, maar vormde wel de basis voor de liedjes die gezongen werden. Zo klonk in elk café ‘geef mij een cent en dan ga ik voorbij’, het was als het ware een plaatselijke kroegentocht.”
Raad van Elf
De ouders van Jan trokken er in het begin van de vorige eeuw op uit naar Den Bosch om daar te genieten van het straatcarnaval (wat overigens alleen overdag mocht plaatsvinden als het licht was). In Helmond bestond destijds zoiets nog niet. De allereerste Raad van Elf van Helmond werd ergens begin jaren 30 opgericht door de vader van Jan (met dezelfde naam), samen met enkele andere commissarissen. Jan vertelt: “Pastoor/Diaken Rath bepaalde de locatie (Zaal Geenen) en tijd van het feest, maar toen deze tijd overschreden werd, betekende dat eigenlijk direct weer het einde van dit nieuwe feest. De diaken overlijdt in 1940 en in 1946, na de oorlog, werd het carnaval nieuw leven ingeblazen in de Oranjebuurt. De mutsen van de eerdere Raad van Elf werden hergebruikt en zo werd het carnaval écht geboren.”
Wijkverenigingen
“Door de hele stad ontstonden wijk-carnavalsverenigingen, iets wat we nu nog steeds terugzien in onze stad. Zij organiseerden allemaal hun eigen evenementjes, en deze waren besloten. Je moest echt in de betreffende wijk wonen om aan kaartjes te kunnen komen. Daarnaast was er een zogeheten splitjesbal dat werd georganiseerd door winkeliers. De fabrikanten waren immers de sponsoren van dergelijke bals.”
Verschillen en overeenkomsten
De verschillen tussen het één avondje per jaar de cafés langsgaan met de rommespot en 5 dagen feest met muziek met een flinke beat eronder is natuurlijk enorm groot. Maar, overeenkomsten zijn er ook genoeg: het volksfeest draait om verbroedering en gezelligheid met elkaar. Ook vroeger waren er optochten en deze wagens werden opnieuw gebruikt voor de optocht met halfvasten. “Iets wat in België nog steeds traditiegetrouw gebeurt”, sluit Jan af. “Hier in de omgeving zie je niet veel halfvasten-optochten meer. In Helmond hebben we er wel eentje en die is mooi verlicht. Dat is de Helmondse Lichtjes Parade.” Deze laatste vindt plaats op zaterdag 7 maart (zie voorpagina van deze krant).
