Nieuw voor Helmond: eigen(gereide) website over ons dialect

In aanwezigheid van 90 genodigden (waarmee de zaal vol is) wordt op 23 september in het Theo Driessen Instituut de nieuwe website over het dialect van Helmond gelanceerd. 

Wat houdt de website in?

De naam van de website is tot nu toe een goed bewaard geheim. Vanaf die avond op 23 september kan iedereen in de website grasduinen, aardigheden en eigenaardigheden over ons dialect opzoeken, gedichten beluisteren, snuffelen in de grammatica, taalwetenswaardigheden doorspitten, verhalen lezen, de begrippenlijst raadplegen, zich verdiepen in de spelling voor de toekomst m.b.v. Ut Lèèrplèñkske, of gewoon maar wat lezen ter lering en vooral ook ter vermaak. Naast de wat zwaardere stukken, waarin diep gegraven wordt naar taalkundige aspecten, is er lichte kost. De website ontwikkelt zich voortdurend. Dat betekent dat pas een deel is opgenomen en nog veel zal volgen. Jos Leenen, de in Helmond geboren en getogen samensteller van de website, die al vanaf 1988 presentaties in zijn dialect verzorgt, voert het motto: Als een Helmonder serieus wordt, dan valt er meestal wel wat te lachen. Maakt hij flauwekul, dan moet je hem heel serieus nemen. Vanuit die gedachte mag ook tegen de website aangekeken worden. 

Waarom een website?

Vooropgesteld dient te worden dat iets nieuws persé niet betekent dat wat er is, overboord gekieperd wordt. Aan ons Helmonds dialect, wat haar wortels ver in het verleden heeft, valt niks aan te passen, laat staan vernieuwen. Waarom zou iemand zich daar aan wagen? Wat Jos met zijn website voor ogen heeft, is alle inwoners van onze stad ervan bewust maken hoe bijzonder ons staddialect is. Zowel dialectsprekers zelf als niet-dialectsprekers hebben daar over het algemeen te weinig weet van. De website wil daarnaast ons dialect opwaarderen daar waar het door sommigen verguisd wordt. Het lijkt er steeds meer op dat in zalen vaak alleen nog maar gelachen kan worden om een karikatuur van het dialect. Het óm de ander lachen wat neigt naar uitlachen, is al lang geen uitzondering meer. Daartegenover staat de zelfspot die de Hellemonders in hun vezels hebben. We lachen het liefst mét elkaar, om onszelf. Maar het hoofddoel van de website is toch wel het tijdig vastleggen van onze stadstaal in al haar glorie, zodat het Helmonds ons zal overleven. Want weet wel, onze taal, met haar unieke klinkerarsenaal sterft uit, eerder dan we denken. 

Eigen(gereid)

Vanuit diep respect en sympathie voor alle huidige inspanningen, initiatieven en activiteiten m.b.t. ons dialect slaat de website een nieuwe richting in. Duidelijk mag zijn dat dat niet tegen wie dan ook gericht is uit verleden of heden. Integendeel. Ieder die nu in de praktijk het dialect spreekt, is hoeder van een bijzonder erfgoed: Het Helmonds in zijn puurste vorm. Het eigene en tevens het eigengereide van de website zit hem in het bewust kiezen voor een onorthodoxe schrijfwijze: een klankzuivere spelling. Als je gestalte wilt geven aan elk van de 26 klinkers afzonderlijk die Jos in ons dialect onderkent, dan lukt dat niet zonder extra tekentjes bij de vertrouwde letters van het alfabet. Volgens velen ziet het er niet uit met al die streepjes en zo. In eerste instantie stuit het op weerstand, alsof Jos met zijn aanpak iets aan het dialect zou willen veranderen. “Kom niet aan mijn Hellemonds!” Dat geldt voor elke rechtgeaarde moedertaalspreker en zeker net zo goed voor Jos. Hij ziet zijn klankzuivere spelling als route naar de toekomst, als mogelijkheid om alle nuances (waaronder die 26 klinkers) te behouden voor iedereen die na ons komt. Bij nadere beschouwing blijkt de spellingaanpassing zelfs een vereenvoudiging. Wie de moeite neemt om er even in te duiken, zal dat kunnen beamen. De website wijst je de weg. Het doet aanvankelijk wat vreemd aan en het is even wennen, maar het kan niet fout. Wie namelijk letterlijk leest, letter voor letter en het hardop uitspreekt, zal ontdekken dat het gewoon Hellemonds is wat er staat. Jos verdedigt uiteraard zijn op de toekomst gerichte nieuwe spelling, maar is er tegelijkertijd van overtuigd dat nu elke Helmonder het Helmonds dialect voor de andere Helmonders precies zo moet blijven schrijven zoals dat al jaren onderling goed functioneert. Maar nog veel belangrijker: blijf het met elkaar spreken.

Sprèèk ut, prôt ut, klèts ut, zwèts ut, zeevert ut, lààlt ut èn løølt ut zólaang ge lèèft. Lèève òns dyjelèkt.