Een digitale kaart voor heel Brabant

In 2009 ging de werkgroep Historische Geografie Brabant in het zuidoosten van onze provincie van start met het ontwerpen van een digitale kaart waarop geïnteresseerden alle geografische gegevens van hun voorouders terug zouden kunnen vinden. Een kaart waarop alle percelen grond waar die voorouders hadden gewoond en gewerkt met gemak teruggevonden zouden kunnen worden, grond die ze ooit in eigendom dan wel in gebruik hadden, kopieën van de originele aktes, beschikbaar fotomateriaal, genealogische data enzovoorts: alles moest in kaart worden gebracht en door iedere belangstellende opgezocht kunnen worden. Een website over de bewoningsgeschiedenis derhalve voor iedereen met roots in de regio. Inmiddels is er veel werk verricht. De historische gegevens van 29 kadastrale gemeenten zijn met enkele drukken op de knop zowat volledig in te zien en in nog eens twaalf gemeentes wordt hard gewerkt om alle bekende kadastrale gegevens te digitaliseren. 

Door: Ed van de Kerkhof

Het belang

In het werkveld van het Nederlandse cultuurlandschap is een grote hoeveelheid partijen en deskundigen actief. Cultuurlandschap is nu eenmaal een veelomvattend onderwerp dat zaken omvat als flora en fauna, de ontwikkeling van het klimaat, historische architectuur en stedenbouw, gebruikssporen uit het verleden in het bodemarchief en landschappelijke relicten. Behalve historisch geografen, landschapsarcheologen en paleo-ecologen, houden ook ontwerpers als stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten zich met het cultuurlandschap bezig. De rollen die overheden en particuliere organisaties spelen zijn overigens niet statisch, maar veranderen voortdurend. Zo krijgt cultureel erfgoed een steeds prominentere plaats in het proces van ruimtelijke ordening. In de monumentenzorg verschuift de aandacht van een objectgerichte werkwijze naar een gebiedsgerichte aanpak. Partijen die zich in het verleden bezighielden met één aspect van het landschap worden steeds vaker gedwongen om over grenzen van het werkveld te kijken en met elkaar samen te werken. Dat betekent dat thema’s als cultuurhistorie, natuur en ruimtelijke ordening steeds meer in elkaar overvloeien. Al deze partijen hebben baat bij de digitale kaart zoals die ontwikkeld wordt door de werkgroep Historische Geografie Brabant. De ambities liggen vast: Historische Geografie Brabant wil de bron zijn dan wel worden voor alle historisch onderzoek in de provincie, zowel door amateurs als professionals. Ze baseert zich daarbij niet alleen op de kadastrale gegevens zoals die bekend zijn sinds de invoering van het kadaster in 1832, maar ook op alle aanwezige gegevens over het tijdperk van vóór het kadaster over onder andere de verpondingen, de schepenbanken, notariële stukken en cijnsregisters. 

De werkwijze

Als de digitalisering van een kadastrale gemeente op basis van de minuutplans van 1832 klaar is, gaan de werkgroepen verder met het verzamelen en vastleggen van alle veranderingen in percelen en gebouwen, wegen en waterlopen. Iedere verandering van eigenaar, scheiding, opdeling na overlijden etc., alle perceelveranderingen in grootte, soort en gebruik (bijvoorbeeld als weiland, bouwland, bos, heide, ven, bron, veen, groes, enz.): alles wordt in kaart gebracht. Ook de belastingklasse per dienstjaar wordt verzameld. Op die manier ontstaat een lokale tijdlijn die zó ingesteld kan worden dat men van iedere dag, week en jaar de veranderingen in één oogopslag kan zien. De geschiedenis van de hele gemeente ziet men als het ware als een film voorbijkomen, als een ware reis in de tijd. Op ieder tijdstip kan de film stilgezet worden. Ook is het mogelijk om diverse kaartlagen op en over elkaar te leggen.

Samenwerking

In Oost Brabant en de Kempen hebben zich momenteel negentien heemkundekringen bij de werkgroep aangesloten. Vertegenwoordigers van die heemkundekringen hebben intensief contact met elkaar, veelal via de mail. Daarnaast komen de vrijwilligers elke drie maanden bij elkaar om hun voortgang, uitdagingen, ontdekkingen, overwinningen etc. door te praten. Er zijn inmiddels ook goede contacten gelegd met onder andere het kadaster, met regionale en provinciale archieven en met HisGis. Het streven is uiteraard naar een bredere samenwerking, waaraan alle heemkundekringen in de provincie meedoen om een prachtig product te realiseren voor alle Brabanders. Dat kan echter alleen maar als een grote groep vrijwilligers blijvend de schouders onder het project kan en wil zetten. Historische geografie Brabant is weliswaar heel blij met het zeventigtal vrijwilligers dat momenteel veel werk verzet, maar om een dekking over de hele provincie te krijgen, zijn veel meer handen en hoofden nodig. Het project moet ook toekomstbestendig zijn. Daarvoor is een beheersorganisatie nodig die de verzamelde data blijvend kan publiceren en die zorgt voor onderhoud van de site. Daartoe heeft de organisatie inmiddels behoefte aan een professionele programmeur. Voor dat alles zijn middelen en kennis nodig. Het probleem waar de werkgroep mee te kampen heeft is de subsidiëring. Ontwikkelen en onderhouden van de site kost geld. Vandaar dat we onze hoop hebben gevestigd op zowel de provincie als de diverse gemeentes in het werkgebied. Misschien zijn er ook andere cultuurinstellingen, bedrijven, of fondsen die door schenkingen een duit in het zakje kunnen en willen doen. Per slot van rekening gaat het hier om het behoud en beschikbaarstellingen van een rijke schat aan cultureel erfgoed. Hoe dan ook: wij zijn er van overtuigd: de geschiedenis van de provincie staat een enorme verrijking te wachten! Doet u mee? Wilt u meer informatie, neemt u dan gerust contact met ons op.

Ons adres:

Stichting Historische Geografie Brabant

Secretariaat: Burgemeester Pankenstraat 19, 5731 LW Mierlo

Website: www.historischegeografiebrabant.nl

E-mail: mail@historischegeografiebrabant.nl

Wat u kunt doen

Als bedrijf, gemeente of organisatie wilt u wellicht meehelpen om van de digitale kaart van Noord-Brabant een klinkend succes te maken. Mocht u een financiële dan wel materiële bijdrage willen leveren, dan kunt u contact opnemen met de Stichting Historische Geografie Brabant, Burgemeester Pankenstraat 19, 5731 LW Mierlo. Ook kunt u ons bereiken via het e-mailadres: mail@historischegeografiebrabant.nl. 

Wij zien uw reactie graag tegemoet!